Adil Ticaret Kahve’yi Nereden Buluruz?

kahve

Piyasada yerel üretilen bir kahve yok maalesef. Türk kahvesinin çekirdeği de Brezilya gibi Güney Amerika ülkelerinden geliyor. Diğer kahveler de yine ya Güney Amerika’dan ya da Güney Afrika’dan… Bu, daha önce avokado ve çikolata için de söylediğim gibi benim en büyük çelişkilerimden, çünkü hepsini de çok seviyorum, eminim benim gibi düşünen bir sürü insan da vardır. Neyse ki artık yerli avokado üretiliyor, ama kahve ve kakao çekirdeği için bu bildiğim kadarıyla imkansız…

Peki ne yapmalı? Kahve içmeyi bırakalım mı? Hayır, başka çözümler de var… Kahvede de çikolatada da adil ticaret (fair trade) sistemi var. Küçük üreticinin desteklenmesini, üretim sürecinde iyi çalışma koşullarının sağlanmasını ve aracının payını azaltarak üreticinin fiyattan daha fazla pay almasını sağlayan bir sistem bu. Daha detaylı bilgi için farklı sertifikasyon biçimleri olan adil ticaret sistemiyle ilgili yazımı okuyabilirsiniz.

Özellikle kahve veya kakao gibi ürünlerde adil ticaret sisteminin olması önemli, çünkü bunlar sadece sınırlı bölgelerde (ve genelde yoksul ülkelerde) üretilebiliyor ve çok fazla talep olduğu için büyük bir emek sömürüsü ve doğal alan tahribatı söz konusu olabiliyor. Adil ticaret ağı içinde olan ürünleri tüketmeye dikkat edersek, kilometrelerce uzakta da olsalar en azından küçük üreticilerin yüzünü güldürmüş oluruz ve hem üretim hem de çalışma koşulları açısından sürdürülebilirliğe destek oluruz.

Peki, adil ticaret kahveyi Türkiye’de kolayca bulabilir miyiz?

Bazı yabancı kahve zincirlerinde “adil ticaret” kahve bulabiliyorsunuz. Starbucks‘ın bazı paketli kahvelerinde adil ticarete işaret eden sertifika var, ama her kahvesi böyle değil. Tchibo tüm ürünlerini sürdürülebilir kahve anlayışına göre tedarik ediyor. Aynı şekilde Caribou markası da kahvelerinde adil ticaret sistemini uyguluyor. Gönül isterdi ki yerli kahve markalarında ve zincirlerinde adil ticaret kahve bulabilelim! En azından paketlemenin ve dağıtımın bize daha yakın yerlerde yapıldığını bilip, “kaç ülke dolaştı bu çekirdekler acaba?” diye daha az hayıflanırdık…

Benim gibi Türk kahvesini de bir ayrı sevenler için bu kötü haber tabii! Filtre kahve veya ekspreso için adil ticaret seçenekleri, yabancı markalar da olsa var. Ama Türk kahvesi üreten hiçbir yerli firma adil ticaret sistemine henüz dahil değil, yani piyasadaki Türk kahvelerinin çekirdekleri insan sağlığına, emeğine ve çevreye duyarlı mı üretiliyor ve dağıtılıyor bilmemiz mümkün değil!

Güzel bir alternatif Beyoğlu’nda açılan Zapatista Kahve. Dükkandan çekirdek ya da çekilmiş olarak kahve alabiliyorsunuz. Meksika’nın Cipas eyaletinde, Zapatist kolektifi tarafından üretilen Zapatista Kahve, endüstriyel tarım yapılmamış arazilerde ve kimyasal ürün kullanılmadan üretiliyor. Üretim ve dağıtımında adil ticaret anlayışı benimseniyor. Zapatist kolektifinin kahvelerini Zapatista Kahve dükkanı dışında farklı kafelerde de bulmak mümkün, genelde bu kahveyi sattıklarına dair bir işaret oluyor zaten. Zapatista Kahvenin Türkiye web sitesindeki açıklamadan kısa bir bölüm paylaşmak istiyorum. Alışveriş yaparken sadece bir ürün satın almadığımıza, aslında doğal, sosyal ve ekonomik sonuçları olan çok önemli bir tercih yaptığımıza ne güzel dikkat çekmişler:

“Bu ürünleri ülkemize getirirken de ticaret yapılırken de “Başka türlü bir dünya”’ olabileceğini de göstermek istedik. İnanıyoruz ki, bu dünyayı insanların sosyal ve ekonomik haklarının çiğnenmediği, hayatı paylaşarak ve dayanışmayla yaşayan insanların ürettiği ürünlerle doldurmak mümkün. Sattığımız ürünler ihtiyaçlarımızı karşılarken aynı zamanda yüreklerimizi de ısıtıp ruhumuza da huzur verebilir.”

Bir diğer seçenek de online alışveriş! Simon Levelt marka organik ve adil ticaret ürünü kahvelere online olarak ulaşmak mümkün. www.ekoorganik.com adresinde satıldığını biliyorum…

Adil Ticaret Sistemi: Çevre ve Yaşam Hakkı

adil ticaret ve cevre hakki

Resim: Fair Trade USA

 

Adil Ticaret henüz Türkiye’de çok bilinen bir kavram değil. Ekolojik yaşam ve sürdürülebilirlik gibi konularla haşır neşir olanların bildiği bir kavramdır mutlaka, tabii bir de ithal organik ürünleri takip edenlerin… Fakat toplumun genelinde bilinen bir şey değil, olmaması da anlaşılır çünkü Türkiye’de yerli markalar arasında Adil Ticaret sistemine dahil olan yok! Standart marketlerdeki ithal ürünler de ilgili sertifikalara sahip değiller.

uluslararası adil ticaret tescil kurumu
Adil Ticaret, üretici, çalışanlar ve çevre adına adil koşullar sağlanarak üretilmiş ürünler için uygulanan bir sertifika sistemi. Aslında adil ticareti destekleyen farklı sertifikasyon sistemleri de var ama ilki ve en bilineni merkezi Almanya’da bulunan Uluslararası Adil Ticaret Tescil Kurumu (FLO-International Fairtrade Labelling Organizations). Bunun dışında 2011 yılında FLO’dan ayrılan Amerika merkezli Fair Trade USA ve gıda dışında turizm işletmeleri ve mobilya gibi eşyaların denetimini de kapsayan Rainforest Alliance en bilinen diğer adil ticaret sertifikaları.

rainforest allianceDünyada belli bölgelerde yetişmesine rağmen neredeyse tüm dünyada fazlasıyla tüketilen “siyah altın” kahve, en önemli Adil Ticaret ürünlerinden birisi. Kilosu birkaç dolar gibi çok ucuz fiyatlara kaynağından alınan kahve çekirdeği, uluslararası bir dağıtıcıya ulaştığında kilosu 100 dolara yaklaşan fiyatlardan satılırken, kahve zincirlerinde ise bir bardak kahve, üreticinin neredeyse bir kilo kahve çekirdeğine karşılık aldığı paraya tüketiciye satılıyor! Aynı durum kakao çekirdeği, yani çikolatanın hammaddesi için de geçerli… Üretici için adil olmayan en çarpıcı durum bu, çok ucuza alınan ürünün kilometrelerce uzakta çok yüksek fiyatlara satılması…

adil ticaret USADiğer yandan aşırı üretime zorlanan üreticiler, ormanların yok edilmesi, erozyon, zararlı kimyasallarla toprağın verimsizleşmesi, su kaynaklarının istismarı gibi sonuçlara yol açan uygulamalara başvurabiliyorlar. Çevrenin hakları açısından adil olmayan durum ise böyle ortaya çıkıyor…

Sadece kahve ve çikolatada değil birçok ülkenin sadece ithal ederek ulaşabildiği muzda veya tropikal meyvelerde de aynı problem var, bu sebeple Adil Ticaret sertifikasyon sistemi bu ürünlerde de uygulanıyor.

Farklı ülkelerdeki tarım işçileri, fabrika çalışanları veya ürünleri paketleyenlerin çalışma haklarının gözetilmesinin yanı sıra, tarım arazilerinin adil kullanımına da dayanan Adil Ticaret sertifika sistemi, üreticileri, toprağı işlerken ve su kullanımında sürdürülebilir yöntemler kullanmaya teşvik ediyor. GDO’yu yasaklıyor ve kimyasal kullanımına sınırlar getiriyor. Her Adil Ticaret sertifikalı ürün organik tarım sertifikasına sahip olmasa da, getirilen standartlar, verilen eğitimler ve yüksek fiyat uygulamasıyla doğal üretim destekleniyor. Adil Ticaret sertifikasına sahip üreticilerin %52’si aynı zamanda organik tarım sertifikasına da sahip.

kakao cekirdekleri

Kakao çekirdekleri…

Adil Ticaret sisteminin, üretimin olduğu bölgelere sosyal katkısından da bahsetmek lazım. Adil Ticaret Primi (Fair Trade Premium) adı verilen, çalışanların ve çiftçilerin kurduğu ortak fona aktarılan ek bir bütçe, ihtiyaca göre eğitim, sağlık, çocuk bakımı, yol ya da köprü yapımı veya iş geliştirme gibi alanlarda kullanılıyor. Mesela, Adil Ticaret Primi ile Tanzanya’da bir çay üretim bölgesinde okul yaptırılmış, bununla ilgili kısa bir video da var:

https://youtu.be/jj2ijFx_kuA

Adil Ticaret ürünleri satın almak ve bu ürünlerin yaygınlaşmasını talep etmek, üreticinin çalışma ve yaşam hakkının yanında doğanın yaşam hakkını savunmak anlamına da geliyor.

Kahve, kakao veya bazı tropikal meyveler Türkiye’de yetişmediği için, bunları tüketmekte ısrarlıysak yerli marka da olsa ithal ürün satın almayı, yani belli bir karbon ayak izine katkıda bulunmayı göze alıyoruz demek. Madem kahveden veya çikolatadan tamamen vazgeçemiyoruz, bari adil ticaret seçeneğimiz olsa!

Yerli markaların çikolataları ve kahveleri neden Adil Ticaret sistemine dahil değiller mesela? Son 10 yıldır kahve zincirleri açmak moda oldu ama kaç tanesi kahvesini Adil Ticaret almayı tercih ediyor? Yerli ürünlerde öncü bir marka çıksa ve Adil Ticaret ağına dahil olsa arkası gelecek diye düşünüyorum, çünkü Adil Ticaret’in ne anlama geldiğini bildikten sonra bu sisteme dahil olan ürünleri tercih edecek bir kesim var. Ayrıca bu bilinci daha fazla insana kazandırmak da mümkün…

Türkiye’de kahve, çikolata ve muzda elimizdeki en adil seçenekler nelerdir derseniz doğal gıda kategorisindeki yazılarıma göz atabilirsiniz…